l ที่สุดแล้ว l
สิ่งที่เกิดกับอิบลิส มันสอนเราว่าในที่สุดแล้ว ศัตรูที่ร้ายกาจที่สุดคือ “ตัวเอง” และความน่ากลัวที่สุดมันอยู่ที่ความทะนงตน คิดว่าตัวเองดีกว่าคนอื่นเสมอ แล้วความหายนะอย่างที่สุดก็เกิดกับอิบลิส เมื่อความทะนงตนของมันจุดติดกับความอิจฉาในตัวที่มีต่ออาดัม มันจึงได้เปลี่ยนสิ่งถูกสร้างที่เปี่ยมด้วยความดีงามอย่างที่สุด ให้กลายเป็นมารที่แสนอัปลักษณ์
เรื่องราวของอาดัม เราก็ได้เรียนรู้ว่า ที่สุดแล้วผู้ที่ไว้ใจไม่ได้ที่สุดคือ “ตัวเอง” หาใช่คนที่มาหลอกลวงไม่ แต่เพราะตัวเองปล่อยให้นัฟสูครอบงำ ผิดคำสัญญาต่อพระผู้เป็นเจ้า… ที่สุดแล้วอาดัมก็เข้าใกล้ต้นไม้ต้องห้ามจนได้ เพราะไว้ใจตัวเองมากเกินไป
ที่สุดแล้วชีวิตก็ต้องรีบสรุปให้ได้ว่า สิ่งที่ต้องระวังมากที่สุดก็คือสิ่งที่มนุษย์เรียกว่า “ตัวเอง” และจะต้องจดจำไว้ตลอดเวลาว่า มีแต่อัลลอฮฺ ตะอาลา เท่านั้น ที่ยิ่งใหญ่ที่สุดจริงๆ เป็นผู้ทรงพลานุภาพเหนือทุกสิ่งทุกอย่าง ที่สุดแล้วไม่มีสิ่งใดที่มีอำนาจจริงๆ และไม่มีอะไรที่มั่นคงจริงๆ เว้นแต่พระองค์
ที่สุดแล้วชีวิตทั้งหมดต้องกลับไป “พึ่งพา” พระองค์ให้ได้จริงๆ จะต้องอยู่กับดุอาอ์วิงวอนขอ มีความหวัง ให้ความไว้วางใจ และมอบหมายทุกสิ่งในชีวิตไว้กับอัลลอฮฺ ตะอาลา เท่านั้น
lอัล อัคl
